?

Log in

No account? Create an account
entries friends calendar profile Previous Previous
anatolsidarevic
ЛЯ ПАЧАТКУ БЕЛАРУСКАЙ ПЕРАКЛАДЫЧЦКАЙ СПРАВЫ

Працуючы над зборнікам “Беларуская Сацыялістычная Грамада: дакументы і матэрыялы”, у знакамітай кнізе “Белорусское движение» (1921) былога сябра партыі, прафесара Фёдара Турука я натрапіў на інфармацыю, што ў 1905 годзе БСГ выпусціла ўлётку з песняй “Чырвоны Знак”.
Доўга шукаць тую пракламацыю не давялося. Адзін яе асобнік захоўваецца ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь. На ўлётцы, надрукаванай лацінкаю, пазначана: Wyd. W. K. L. S. D. P. Гэта значыць, што яе надрукавалі ў падпольнай друкарні Віленскага камітэта Літоўскай сацыял-дэмакратычнай партыі.
Вось пачатак песні:

Кроў нашу льюць даўно ўжо каты,
Лье горкі слёзы кожны з нас,
Надыдзе хутка дзень заплаты,
Паны, судзіць мы будзем вас!
Паны, судзіць мы будзем вас!

“Чырвоны Знак” – гэта пераклад на беларускую мову польскае песні “Czerwony Sztandar” (“Krew naszą długo leją katy”). У 1881 годзе яе словы напісаў жыхар Львова, польскі пісьменнік і дзеяч рабочага руху Баляслаў Чарвенскі (Czerwieński). Узорам для яго паслужыла знакамітая Le drapeau rouge (“Чырвоны Сцяг”), якую ў 1871 годзе спявалі парыжскія камунары.
У 1882 годзе тэкст будучай песні быў упершыню апублікаваны ў зборніку паэтычных твораў Б. Чарвенскага “Czegóż chcą” (“Чаго ж яны хочуць”). Калі да гэтага тэксту Ян Казакевіч напісаў музыку, песня адразу ж, з 1883 года, стала гімнам польскага рабочага класа, а потым і Польскай сацыялістычнай партыі. Гэты гімн сьпявалі і падчас работніцкіх маніфэстацыяў ды страйкаў, і – перад выкананнем прысуду – асуджаныя на смерць рэвалюцыянеры. Знакаміты правы дзеяч Станіслаў Мацкевіч (Цат) у сваёй працы “Ключ да Пілсудскага” (1944) паведамляе, што ў верасні 1939 г., калі ганебна ўцёк маршал Эдвард Рыдз-Сміглы, варшаўскія рабочыя, спяваючы “Czerwony Sztandar”, самі сталі на абарону польскай сталіцы ад гітлераўцаў.
Як інфармуе Вікіпедыя, песню “Czerwony Sztandar”, якую  можна паслухаць у інтэрнэце, пераклалі на 12 моваў. Адмыслова паведамляецца, што перакладчыкам яе на расійскую быў паплечнік Леніна, знакаміты расійскі сацыял-дэмакрат, аўтар перакладу яшчэ больш знакамітай “Варшавянкі” (“Вихри враждебные веют над нами...”) Глеб Кржыжаноўскі.
Не ведаю, ці ўлічана сярод тых дванаццаці моваў і наша. Ды на гэты раз мне больш важна даведацца, хто ж пераклаў “Czerwony Sztandar” на беларускую.
Выдадзены ўлёткаю тэкст “Чырвоны Знак” можна лічыць калі не першым, дык адным з першых паэтычных перакладаў на беларускую мову ў ХХ ст. Аўтар перакладу, наколькі мне вядома, нідзе не названы. Аглядаючы тагачасны літаратурны краявід Беларусі, я лічу, што за гэтую справу маглі ўзяцца два паэты і сацыялісты – Карусь Каганец і Цётка. Аб той пары больш не было каму. Выбіраючы ж паміж гэтымі двума патэнцыйнымі аўтарамі перакладу, я больш схільны думаць, што ён належыць Цётцы. Мажліва, да гэтае да гэтае думкі мяне схіляе і той факт, што перакладчыцай песні на нямецкую мову была Роза Люксембург.
Роза Люксембург і Цётка, Цётка і Роза Люсембург. Дзве сацыялісткі. Ёсць спакуса паставіць іх імёны побач.
Спадзяюся, што з часам усе кропкі над “і” будуць расстаўленыя. Пакуль жа мая гіпотэза такая.
…Гіпотэза не пацвердзілася. Публікуючы гэты тэкст у 2012-м у “Літаратурнай Беларусі”,  я папросту забыў, што сам выпісаў у адзін са сваіх сшыткаў у канцы 1980-х ці то на самым пачатку 1990-х, калі сядзеў у Бібліятэцы імя Ўрублеўскіх Акадэміі навук Літвы. Вывучаючы  запісы Антона Луцкевіча, зробленыя ім у 1928 годзе ў час зняволення на Лукішках, я даведаўся, што да заканчэння адседкі ён ужо збольшага завяршыў сваю працу над успамінамі, якія атрымалі потым загаловак “За дваццаць пяць гадоў”. У сваіх жа турэмных  запісах Луцкевіч напісаў: “У “Успамінах” уставіць аб газэце “Свабода” (1905?) і выданнях “Грамады” “Што такое свабода?” і інш. у 1906”.
Пра газэту “Свабода”, якую ў 1903 годзе адзін з пачынальнікаў беларускага вызвольнага руху Вацлаў Іваноўскі са сваімі сябрамі надрукаваў у бацькавым маёнтку Лябёдка Лідскага павета, цяпер ужо добра вядома нашым гісторыкам. Менш вядома пра нелегальнае выдавецтва “Грамада”, якое Іваноўскі “вёў” у 1906–1907 гг. На сёння бібліёграфам вядомыя чатыры брашуры, якія выпусціла гэтае выдавецтва: “Гутарка аб тым, куды мужыцкія грошы ідуць”, “Забастоўка”, “Як мужыку палепшыць сваё жыццё?” і “Чы будзе для ўсіх зямлі?”. Аўтэнтык апошняй з брашур не выяўлены, а брашура “Што такое свабода?”, пра якую пісаў Луцкевіч, у бібліяграфіі адсутнічае.
Гэта ўсё, ведама ж, цікава, але для нас больш важны запіс, зроблены Луцкевічам праз два сказы. Вось той запіс: “Гімн “Чырвоны Сцяг” у перакладзе Іваноўскага” (Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы, ф. 21, справа 424, арк. 113адв.).
Такім чынам, удакументавана, што пралетарскую песьню “Чырвоны Знак” на беларускую мову пераклаў Вацлаў Іваноўскі. Чаму гэты факт Луцкевіч не занатаваў у сваіх успамінах – асобнае пытанне. Мы ж занатуем наступнае. Дагэтуль мы ведалі доктара Вацлава Іваноўскага як навукоўца, пачынальніка беларускай кнігавыдавецкай справы ХХ ст., дабрадзея Янкі Купалы, педагога, міністра асветы БНР, рэктара Менскага беларускага педагагічнага інстытута, папулярызатара навуковых ведаў і менскага бургамістра (“айца горада”), а цяпер нам трэба канстатаваць, што ён быў яшчэ і адным з першых, калі не першым, беларускіх паэтаў-перакладчыкаў ХХ ст.
Leave a comment
ЗНОЎ ПРА ЛЕГКАДУМНАСЦЬ ЭКЗАРХА ПАЎЛА

Амаль роўна тры гады таму я апублікаваў на сайце “Нашай Нівы” тэкст пад загалоўкам “Легкадумнасць экзарха Паўла”, у якім паказаў, што прысланы патрыярхам Кірылам ягоны намеснік “умом не блещет» (https://nn.by/?c=ar&i=142964). То ён, груба кажучы, вякнуў пра чарнобыльскі кранік, то ён аб’явіў, што так званай Беларускай Царкве (а насамрэч экзархзату Маскоўскай Патрыярхіі) патрабуецца большая самастойнасць, то ён свае ж словы забраў назад і, мала таго, заявіў, што пытанне аб самакіраванасці Праваслаўнай Царквы ў Беларусі здымаецца на бліжэйшыя 25–50 гадоў.
Праз тры гады пасля таго, як ён “зняў” пытанне аб самакіраванасці Царквы ў Беларусі, экзарх Павел праславіўся, не пабаюся сказаць, на ўвесь хрысціянскі свет сваёю заяваю, што у праваслаўных і ў каталікоў (перш-наперш у каталікоў грэцкага абраду, уніятаў) не адзін і той самы Бог. Гэтую яго заяву цытуюць на розных мовах. Яшчэ б! Прамовіў гэтую “ісціну” не хто-небудзь, а намеснік таго самага Кірыла, які лятаў на сустрэчу з Папам Францішкам аж у Гавану. І прамовіў не абы-дзе, а ў Беларусі, сталіца якой разглядалася і разглядаецца як адна з пляцовак каталіцка-праваслаўнага дыялогу.
З заявы экзарха Паўла вынікае, што Бог Усемагутны, Творца неба і зямлі, бачнага ўсяго і нябачнага – не адзін, што творцаў многа: іудзейскі, хрысціянскі, мусульманскі, а ў дадатак яшчэ і праваслаўны, і рыма-каталіцкі, і ўніяцкі, і баптысцкі, і артадаксальна-іудзейскі, і шыыцкі, і суніцкі, і г.д. І паўстае пытанне: колькі ж творцаў неба і зямлі?
Заява экзарха Паўла, не абгрунтаваная ніякімі догматамі, ніякімі багаслоўскімі выкладкамі, не магла не выклікаць рэакцыю ў царкоўных колах.
Абыходжу тут выказванні рыма- і грэка-каталіцкіх святароў Беларусі. Звяртаю ўвагу на рэакцыю Масквы.
Вядомы прафесар багаслоўя протадыякан Маскоўскай Патрыярхіі Андрэй Кураеў апублікаваў рэпліку пад вымоўным загалоўкам “Чарнобыльскі кранік зноў працёк”.
У Данілавым жа манастыры ўстрывожыліся, бо запахла міжцаркоўным скандалам. Старшыні Сінадальнага аддзела па ўзамеаадносінах РПЦ з грамадствам і сродкамі масавай інфармацыі Уладзіміру Лягойду было даручана выступіць у якасці “герменеўта”. І ён кінуўся тлумачыць, што насамрэч хацеў сказаць і сказаў экзарх Павел. Маўляў, Павел меў наўвеце, што ў грэка-каталікоў і ў праваслаўных не багі розныя, а розныя рэлігійныя арганізацыі. Замест “розныя багі” трэба разумець “розныя цэрквы”. І хоць праваслаўныя і ўніяты вонкава падобныя, праваслаўныя і ўніяты – гэта розныя цэрквы, розныя рэлігійныя супольнасці.
Айцец Андрэй Кураеў не пакінуў без увагі Лягойдаву “герменеўтыку”. Атрымліваецца, піша ён, што для чыноўнікаў Маскоўскай Патрыярхіі “іх уласныя крэслы і структуры і ёсць бог”. Гэтую “герменеўтыку” прафесар багаслоўя назваў ганебнай.
Сваю ж рэпліку “Чарнобыльскі кранік зноў працёк” протадыякан Кураеў завяршыў словамі: “Толькі умольваю беларусаў: не прысылайце гэтага багаслова [Паўла] нам назад у Расію. Утылізуйце яго як-небудзь у сябе. Нам ужо хапае ўкраінскіх збеглатэолагаў…”.
Мусіць, той, хто даў згоду, на прысылку мітрапаліта Паўла ў Беларусь, цяпер кусае вусы. Пасля ўладыкі Філарэта, які быў вельмі асцярожны і разважлівы ў выказваннях, гэты стаўленік патрыярха Кірыла выглядае як недавучаны семінарыст. Апошняя ягоная заява пра тое вельмі добра сведчыць.
Leave a comment
ЮБІЛЕІ

Размова з Валерыем Ухналёвым з Партыі “Справядлівы свет”. Ён паведаміў, што партыя рыхтуе круглы стол да 100-годдзя БНР. Падкрэсліваю: круглы стол да 100-годдзя БНР рыхтуе партыя камуністаў. Паведаміўшы пра гэта, Ухналёў (у голасе чулася ўсмешка) спытаў: там жа вашы верхаводзілі?  І прапанаваў мне ўзяць удзел у працы гэтага стала. Падрабязнасці будуць пазней.
Учора тэлефанаваў Ігар Барысаў. Кіеўскае аддзяленне фонду імя Фрыдрыха Эбэрта рыхтуе том аб ролі сацыял-дэмакратаў ва ўзнікненні новых дзяржаў на тэрыторыі былой Расійскай імперыі ў 1918–1921 гг. Немцы пытаюцца, ці мог бы я напісаць артыкул аб ролі беларускіх эсдэкаў у гэтым працэсе. 
І 200-годдзе Карла Маркса. Для будучага эсэ пра Маркса адзначыў пэўныя мясціны з “Убоства філасофіі…” і з ліста Паўла Аненкава. Хачу паказаць, што Маркс глядзеў на рабства, у тым ліку на рабства ў ЗША, на каланіялізм як на неабходны этап у гісторыі станаўлення сучаснага грамадства. Логіка дэтэрмініста Маркса жалезная: не было б калоній – не было б сусветнага гандлю, рынку; не было б рабства – не з’явілася б такая дзяржава, як ЗША (“Знішчыце рабства, – і вы сатрэце Амерыку з мапы народаў”.) Гэта напісана ў 1846–1847 гг. Да адмены рабства у ЗША заставаліся няпоўныя 20 гадоў.
Трэба зноў пачытаць, што пісаў Маркс ці Энгельс (ужо не памятаю, каторы з іх) пра антычнае рабства, пра немагчымасць росквіту антычнага мастацтва, навукі і філасофіі без рабства.
Маркс – пясняр рабства? Такое пытанне трэба задаць левакам, якія каштоўнасці ХХІ ст. экстрапалююць у мінулае і патрабуюць ад Вялікабрытаніі, Францыі ды іншых краін – уладальніц калоній, ледзь не ад усёй белай расы пакаяння.
Ага, і Марксава эсэ “Грошы” трэба паглядзець на мове арыгіналу. Яно, як помніцца, у эканамічных рукапісах 1857–1859 гг. Даўно чытаў. Некалі яно зрабіла на мяне ўражанне менавіта як літаратурны твор. 
Leave a comment
ПЕРШАЯ СУСТРЭЧА З ФЕМІНІСТКАЙ

У якім годзе гэта было? Не згадаю дакладна, але недзе ў першай палавіне 1990-х. Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада дэлегавала мяне на з’езд Эстонскай сацыял-дэмакратычнай партыі.
Што памятаю? На з’ездзе прысутнічаў лідэр шведскіх сацыял-дэмакратаў Інгвар Карлсан, чалавек, якога я лічу апошнім прадстаўніком класічнай сацыял-дэмакратыі на чале СДРПШ. Увечары на раўце ён хораша танцаваў. Калі б звярнуцца да эстонскіх таварышаў і папытацца, калі госцем іхняга з’езду быў Карлсан, дык, пэўна, і год можна было б без памылкі назваць.
Помню яшчэ гутарку на той вечарыне з лідэрам эстонскіх эсдэкаў, патомнай сацыялісткай Мар’ю Лаўрысцін, якая запомнілася мне як народная дэпутатка СССР. Гутарка з Мар’ю ўмацавала маё першае (“экраннае”) уражанне ад яе як ад чалавека адукаванага, з шырокім кругаглядам, дэмакраткі на ўсе сто. (Дарэчы, і цяпер прафесар Тартускага ўніверсітэту Мар’ю Лаўрысцін, якая адышла ад партыйнай дзейнасці, вельмі аўтарытэтны чалавек у сваёй краіне.)
Помню яшчэ, што родная партыя дала мне на дарогу 5 (пяць) нямецкіх марак адной манетай.
А яшчэ з’езд эстонскіх сацыял-дэмакратаў запомніўся мне першаю сустрэчаю з еўрапейскай феміністкай. Гэта была на галавы дзве вышэйшая за мяне брытанская лейбарыстка. Навучаны ў Заходняй Беларусі цалаваць ручкі, адчыняць дамам дзверы і іншым падобным правілам, я, калі мы кіраваліся ў рэстаран гатэлю “Viru”, прытрымаў дзверы перад лейбарысткай, схіліў галаву і мовіў “please”. А далей была сцэна, якая нагадала апісанае Антонам Паўлавічам Чэхавым. Дачка Альбіёна спынілася і “как взглянет на меня своими глазищами”, як “облила презрением”… Ці прабегла па яе твары “надменная, презрительная улыбка”, не памятаю. Я быў збянтэжаны. У нас, у Беларусі, дамы такое абыходжанне ўспрымалі як належнае, некаторыя нават казалі “дзякуй”, а тут тварылася нешта незразумелае. З паралюшу мяне вывеў нямецкі сацыял-дэмакрат Увэ Штэйр (дзе ён цяпер?). Увэ у самае вуха прашаптаў мне: “Sie ist Feministin”. І да мяне дайшло. Я павярнуўся на 90 градусаў і пакрочыў да ліфту.
З тае пары прытрымліваючы па старой завядзёнцы дзверы перад дамамі, я кожны раз спахопліваюся і чакаю паўтарэння сцэны ў талінскай гасцініцы “Viru”. Пакуль што ў нас, у Беларусі, гэтая сцэна не паўтарылася. Ці то не дараслі нашы жанчыны да брытанскіх стандартаў, ці то ў іх сваё разуменне фемінізму. А мо і тое, і другое разам. 
Leave a comment

ПРА АДНО СЛОВАСПАЛУЧЭННЕ. ХТО ХАРЧУЕЦЦА І ХТО КОРМІЦЦА

Гэта памылка не адно “Нашай Нівы”, але “Нашай Ніве”, на сайце якой можна адзначаць заўважаныя памылкі і паведамляць пра гэта ў рэдакцыю, я паведамляў пра гэта не адзін раз.

Гаворка пра словаспалучэнне “прадукты харчавання”. Па-навуковаму тыя прадукты называюцца прадуктамі жыццядзейнасці, а яшчэ дакладней – экскрэментамі, фекаліямі, а па-нашаму, калі ўжыць эўфемізм, лайном. Праўда, у некаторых славянскіх мовах тое “лайно” ніякі не эўфемізм, а звычайнае “гаўно”.

Дык вось, “Наша Ніва” і іншыя выданні частуюць нас час ад часу тымі прадуктамі жыццядзейнасці, або прадуктамі харчавання. Гэтыя прадукты называюць яшчэ другаснымі. Уладзімір Вайновіч у рамане-антыўтопіі “Масква 2042” нават цытуе лозунгі, якія яго герой пабачыў у Маскарэпе (Маскоўскай Камуністычнай Рэспубліцы). Вось яны: “Кто сдает продукт вторичный, тот питается отлично» (гэта прадпрыемства камуністычнага харчавання), «Кто сдает продукт вторичный, тот сексуется отлично» (гэта дзяржаўны эксперыментальны ордэна Леніна публічны дом імя Н. К. Крупскай).

Дзіўнае дзіва. Амаль ніхто не здагадваецца памяняць словы месцамі, а назоўнік “харчавання” пераўтварыць у прыметнік “харчовыя”. Харчовыя прадукты – вось сапраўдная назва таго, што мы ямо.

Харчовыя прадукты – гэта вырабы, прызначаныя для харчавання. Іх можна назваць і проста харчовымі вырабамі. Прадукты ж харчавання – гэта тое, што застаецца ад харчовых прадуктаў пасля таго, як яны прайшлі страўнік і кішэчнік. Гэта тыя самыя прадукты жыццядзейнасці.

Скажуць: а вось у расійскай шырока ўжываецца словаспалучэнне “продукты питания”. Гэта таксама непісьменны выраз. У расійскай ёсць словаспалучэнні “продовольственные изделия" и "продовольственные продукты". Тое ж і ва ўкраінскай: "продовольчі вироби" і "продовольчі продукти".

***

Давялося чытаць на сайце “Нашай Нівы”, што нейкія жывёлы харчуюццца тым і тым.

Калі чалавек спажывае харчы, то жывёла есць корм. Таму жывёла не харчуецца, а корміцца.

Што ж тычыць чалавека, то ён і харчуецца, і корміцца. У яго трохразавае харчаванне, харчовая разнастайнасць, ён купляе харчовыя тавары (прадукты, вырабы), ён можа харчавацца ў студэнцкай сталоўцы, кавярні і рэстаране, ён клапоціцца пра харчовую бяспеку краіны і г. д. Але маці корміць дзіця сваім малаком, чыноўнікі кормяцца за кошт падаткаў грамадзян, нехта корміцца прыслужваючы (прадаючыся) камусьці…

Калі якое слова ўжыць – залежыць ад таго, наколькі аўтар адчувае тонкасці мовы.

Leave a comment
ДЫВЕРСІЯ НЕ ЎДАЛАСЯ, АЛЕ ПЫТАННЕ ЗАСТАЕЦЦА

“Католікам адмовілі ў выхадным на свята Ўсіх Святых”, – паведамляе сёння афіцыйны сайт Рыма-Каталіцкай Царквы ў Беларусі. Гл.: https://catholic.by/3/news/belarus/7260-katolikam-admovili-vykhadnym-dni-na-svyata-usikh-svyatykh.

У сваім каментары да звароту  рыма-каталіцкага епіскапату да Лукашэнкі з просьбай абвясціць дзень 1 лістапада святочным я пісаў, што біскупы пад выглядам ўшанавання продкаў хочуць дасягнуць дзвюх мэтаў: 1) зламаць народную традыцыю ўшанавання продкаў на Дзяды, 2 лістапада, і 2) навязаць праваслаўным, а таксама грэка-каталікам (уніятам) святкаванне рыма-каталіцкага дня Ўсіх Святых у той час, як праваслаўныя і грэка-каталікі адзначаюць гэты дзень у першую нядзелю пасля Пяцідзясятніцы (Тройцы, Сёмухі). Гл.: https://anatolsidarevic.livejournal.com/67997.html.
Інакш, як клерыкальнай дыверсіяй, гэты зварот да Лукашэнкі назваць нельга. Што біскупы сапраўды хацелі навязаць праваслаўным, грэка-каталікам, пратэстантам , а заадно і нехрысціянам, святкаванне рыма-каталіцкага дня Ўсіх Святых, сведчыць сённяшняя  публікацыя на афіцыйным сайце, у якой  няма нават згадкі пра Дзяды.   
Рыма-каталіцкім біскупам не хапіла смеласці прапанаваць Лукашэнку вярнуцца да практыкі, якая папярэднічала яго абранню на пасаду прэзідэнта ў 1994 г. Тады, нагадаю, выходныя былі і на Радуніцу, і на Дзяды, хоць мушу адзначыць, што не ўсе праваслаўныя маюць звычку хадзіць на могілкі на Радуніцу (напрыклад, на маёй радзіме ходзяць на Пасху), а на Дзяды ўшаноўваюць продкаў не толькі рыма-каталікі.
Добра, што клерыкальная дыверсія не ўдалася. Кепска, што ў людзей забралі выходны дзень на Дзяды і замест іх выходным зрабілі дзень бальшавіцкага дзяржаўнага перавароту. Думаецца, выдатна было б, калі б рыма-каталікі на чале са сваімі біскупамі асмеліліся выступіць супраць такога парадку рэчаў. Упэўнены: прагрэсіўныя сілы Беларусі іх падтрымаюць. Наколькі мне вядома, і сацыял-дэмакраты, і лібералы, і нацыянал-дэмакраты адназначна выказваюцца за новае наданне Дзядам статусу выходнага дня.
Leave a comment
АДСТУПЛЕННЕ САЦЫЯЛ-ДЭМАКРАТАЎ, або ЧАГО БАЯЦЦА Ў НЯМЕЧЧЫНЕ?

Перш чым адказаць на пытанне, вынесенае ў загаловак, нагадаю, што ўчора 18 снежня прыступіў да выканання сваіх абавязкаў новы ўрад Аўстрыйскай Рэспублікі. У выніку выбараў у сёлетнім кастрычніку перамаглі правыя. Народная партыя на чале з 31-гадовым Себасцянам Курцам) заняла 1-е месца, а Партыя свабоды (ультраправыя, яны ж правыя папулісты) на чале з 48-гадовым Хайнцам-Крысціянам Штрахе выйшла на 3-е месца.

31-гадовага С. Курца нельга лічыць новым ці маладым палітыкам. Ён прыйшоў у партыю ў 17 год і праз 8 гадоў стаў дзяржаўным сакратаром у пытаннях інтэграцыі, а яшчэ праз 2 гады – міністрам замежных спраў, самым маладым у Еўропе і ў гісторыі Аўстрыі. Да таго ж у 2017 ён стаў старшынёю Арганізацыі бяспекі і супрацоўніцтва ў Еўропе. Аўстрыйскія і еўрапейскія праблемы ён ведае добра. І ўкраінскую праблему – таксама, бо ездзіў у так званую зону антытэрарыстычнай аперацыі, пабываў на лініі фронту.

Сёлета ў траўні Курц узначаліў Народную партыю. На выбары кансерватары ішлі пад дэвізам “Спіс Курца – новая Народная партыя”. Курц прыглядаўся не да тых, хто наладжваў шумныя мітынгі і дэманстрацыі ў падтрымку мігрантаў, а да тых, хто маўкліва працаваў і на тыя мітынгі не хадзіў. А такіх людзей было нямала. Іх палохаў наплыў чужаземцаў, якія не заўсёды паводзілі сябе як госці. І не менш палохалі левакі. І Курц, каб перахапіць галасы такіх грамадзян, памяняў тактыку партыі. У адрозненне ад нямецкіх кансерватараў, партыі Ангелы Мэркель, ён заняў больш жорсткую пазіцыю ў міграцыйнай палітыцы. І на выбарах у кастрычніку Народная партыя набрала 31,5 працэнта галасоў – на 7,5 працэнта больш, чым у 2013 г.

Можна сказаць, што Курц перахапіў галасы тых выбаршчыкаў, якія былі гатовыя галасаваць за Партыю свабоды. Але і Партыя свабоды нічога не прайграла. Яна атрымала падтрымку 26 адсоткаў выбаршчыкаў. Гэта на 5,5 працэнта больш, чым у 2013 г.
Такім чынам, правыя і ультраправыя (правыя папулісты) у сумленным змаганні атрымалі падтрымку 57,5 працэнта аўстрыйскіх выбаршчыкаў.

Больш, чым Партыя свабоды, галасоў атрымалі сацыял-дэмакраты. Але не на шмат больш. Іх вынік – 26,9 адсотка. Прырост у параўнанні з 2013 годам – 0,1 працэнта.

Было няцяжка было прадказаць, што ранейшая ўрадавая кааліцыя (Народная партыя і сацыял-дэмакраты) у Аўстрыі распадзецца.

Не будзем гадаць, як будуць развівацца падзеі ў Аўстрыі пасля прыходу да ўлады кабінета Себасцяна Курца. Адзначым толькі што ультраправы Герберт Кікль (Kickl) узначаліў міністэрства ўнутраных спраў, а еўрабюракратам, акрамя Курца, давядзецца мець справу з беспартыйнай міністаркай замежных спраў доктарам Карын Кнайсль (Kneissl), якую ва ўрад рэкамендавала Партыя свабоды. Тым жа, хто хоча стварыць асобную ад НАТО еўрапейскую абаронную структуру, давядзецца гутарыць з ультраправым міністрам абароны Аўстрыі Марыё Кунасэкам (Kunasek).

Цяпер у святле таго, што адбываецца ў Аўстрыі, вернемся да Нямеччыны.

Нагадаю, што ў выніку сёлетніх выбараў кансерватары (Хрысціянска-дэмакратычны саюз Ангелы Мэркель і баварскі Хрысціянска-сацыяльны саюз на чале Хорстам Зэегофэрам) атрымалі 32,9 працэнта галасоў. 12,6 працэнта набрала ультраправая (правапапулісцкая) Альтэрнатыва для Нямеччыны. Пасля перапынку ў Бундэстаг прарвалася Свабодная дэмакратычная партыя (СвДП), якая атрымала 10,7 адсотка падтрымкі. 8,9 адсотка выбаршчыкаў прагаласавалі за зялёных. Такім чынам, за правых (кансерватараў, ультраправых і лібералаў) выказалася большасць бюргераў. Але кааліцыя хадэкаў і лібералаў з Альтэрнатывай адмяталася з парога. Таму разглядалася магчымасць чорна-жоўта-зялёнага альянсу (колеры ХДС/ХСС, СвДП і зялёных). Аднак перамовы зайшлі ў тупік. Не ў апошні чарод дзеля капрызаў лідэра лібералаў Крысціяна Лінднера.

З увагі на правал кааліцыйных перамоваў і на тое, што сацыял-дэмакраты яшчэ перад выбарамі заявілі аб нежаданні ствараць новую ўрадавую кааліцыю з хадэкамі, Нямеччына паўстала была перад неабходнасцю правесці нечарговыя парламенцкія выбары.

І тут у справу ўмяшаўся федэральны прэзідэнт Франк-Вальтэр Штайнмаер. Ён паклікаў да сябе старшыню Сацыял-дэмакратычнай партыі Марціна Шульца. Вынік перамоваў быў той, што эсдэкі паказалі сябе гаспадарамі свайго слова: далі слова не ўступаць у альянс з хадэкамі і адмовіліся ад свайго слова не ўступаць у альянс з хадэкамі.

Сацыял-дэмакратычны прэзідэнт і лідэр сацыял-дэмакратаў – людзі вопытныя і добра ведаюць настроі нямецкага грамадства. Нечарговыя выбары наўрад ці прывялі б да ўзмацнення пазіцыяў сацыял-дэмакратаў. Нагадаю, што эсдэкі атрымалі на апошніх выбарах 20,5 адсотка галасоў – антырэкорд. Са стратамі завяршылі выбарчую кампанію і хадэкі. І ніхто не гарантуе, што іх рэйтынг на нечарговых выбарах павысіцца. Асабліва ўлічыўшы, што паміж ХДС і баварскім ХСС маюцца рознагалоссі, у прыватнасці ў тым самым міграцыйным пытанні. Не лепшае становішча было б і ў лібералаў, асабліва ўлічыўшы, што гэта яны правалілі кааліцыйныя перамовы.

І хадэкі, і эсдэкі, і лібералы, не кажучы пра Левую партыю і зялёных, выдатна разумеюць, у чые ветразі дзьме вецер. Яны баяцца ўмацавання пазіцыяў Альтэрнатывы для Нямеччыны. Тут трэба ўзяць пад увагу і тое, што ва ўсходніх нямецкіх землях (у былой ГДР) правыя папулісты (ультраправыя) на апошніх выбарах у Бундэстаг набралі 21,9 працэнта галасоў – на 5,7 адсотка менш за хадэкаў і на 8 адсоткаў больш за эсдэкаў. Сацыял-дэмакраты сталі ва ўсходніх землях чацвёртай партыяй пасля ХДС, Альтэрнатывы і Левай партыі (паслядоўнікі Розы Люксембург і Карла Лібкнехта набралі 17,8 адсотка). Хто гарантаваў, што на нечарговых выбарах Альтэрнатыва не пацісне сацыял-дэмакратаў і ў заходніх землях?

Не буду тут тлумачыць, чаму пазіцыі правых папулістаў (ультраправых) умацаваліся ў Аўстрыі і Францыі (працэнт, атрыманы Марын Лё Пэн на сёлетніх прэзідэнцкіх выбарах, пра гэта вымоўна сведчыць), чаму моцныя пазіцыі правыя занялі ў Венгрыі і Польшчы, чаму кансерватыўныя настроі моцныя ў Чэхіі і Славакіі. Тут хочацца паўтарыць тое, што я пісаў. Герхард Шродэр і шрадэрыянцы гэтак нашкодзілі Сацыял-дэмакратычнай партыі Нямеччыны, што ёй наўрад ці наканавана вярнуць былы аўтарытэт у грамадстве. З аднаго боку гульня ў эканамічны лібералізм, з другога – крэн у лявацтва. Гэткая раздвоенасць поспеху не гарантуе. І ўжо каторы раз сацыял-дэмакраты будуць малодшымі партнёрамі хадэкаў.

Калі ў 1966 годзе ў кааліцыю з хадэкамі ўступаў Вілі Брант, сацыял-дэмакраты Нямеччыны з аптымізмам глядзелі наперад, былі ўпэўненыя, што іх лідэр стане федэральным канцлерам. Калі ў кааліцыю з хадэкамі ўступае Марцін Шульц, гэта кажа пра тое, што нямецкія сацыял-дэмакраты ня бачаць іншай перспектывы і што аптымізм пакінуў іх.
Leave a comment
РЫМА-КАТАЛІЦКІЯ БІСКУПЫ ХОЧУЦЬ ЗЛАМАЦЬ НАРОДНУЮ ТРАДЫЦЫЮ

З’явіўся пераказ ліста рыма-каталіцкіх біскупаў да Лукашэнкі з прапановай зрабіць выхадным днём 1 лістапада. Гл.: https://nn.by/?c=ar&i=201035.
Калі верыць публікацыям, мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч сказаў такое: “Дзень усіх памерлых мы пачынаем адзначаць 1 лістапада”. Але Яго Эксцэленцыя забыў удакладніць: 1 лістапада ў рыма-каталіцкіх храмах адзначаецца дзень Усіх Святых, цэлебруецца адмысловая служба. А вось на могілкі пабожныя каталікі хадзілі і ходзяць 2 лістапада. Святары ды набліжаныя да іх асобы называюць гэты дзень Задушкамі, а ў народзе ён мае назоў Дзяды. І не толькі рыма-каталікі ідуць 2 лістапада на могілкі – праваслаўныя і грэка-каталікі (уніяты) таксама, бо рыма-каталіцкія Задушкі блізка да Змітраўскіх Дзядоў.
Да прыходу да ўлады Аляксандра Лукашэнкі беларусы мелі выходны менавіта 2 лістапада – на Дзяды. І гэта заслуга не рыма-каталіцкага клеру, які назіраў за падзеямі з боку, а дэмакратычнай грамадскасці Беларусі, дэпутатаў апазіцыі ў Вярхоўным Савеце. Калі Лукашэнка адмяніў гэты выходны на карысць 7 лістапада, рыма-каталіцкія біскупы маўчалі. Цяпер яны прапануюць абвясціць выходным днём 1 лістапада.       
У прапанове рыма-каталіцкага епіскапату я бачу жаданне не наступіць на мазоль Лукашэнку. Маўляў, мы не патрабуем паўторнага надання Дзядам статусу выходнага дня, мы хочам, каб выходным быў дзень 1 лістапада.
Звяртаючыся з такою прапановаю да Лукашэнкі, рыма-каталіцкія біскупы разам з ім хочуць парушыць даўнюю народную традыцыю Дзядоў. Апрача таго у іх прапанове я бачу спробу навязаць праваслаўным святкаванне рыма-каталіцкага дня Ўсіх Святых. Тым часам у праваслаўных і ўніятаў ёсць свой дзень Усіх Святых – у першую нядзелю пасля Тройцы (Пяцідзясятніцы, Сёмухі).
Калі б рыма-каталіцкія біскупы шанавалі народныя традыцыі і не палітыкавалі, калі б у іх хапіла мужнасці, яны б не звярнуліся б да Лукашэнкі з сумнеўнай прапановай, якая яшчэ невядома як будзе ўспрынята праваслаўнымі клерам і вернікамі. Яны прапанавалі б Лукашэнку вярнуць статус выходнага дня менавіта Дзядам, 2 лістапада.
Leave a comment
ЯНЫ СТАЛІ “ПРЫКЛАДАМ ДЛЯ СВЕТУ”

“Мы сталі прыкладам для свету”, – заявіў прэм’ер-міністр Іспаніі, правадыр Народнай партыі Марыяно Рахой пасля ўчарашніх распраў Грамадзянскай гвардыі з мірнымі жыхарамі Каталоніі.
Паводзіны кіраўніка ўраду МЕНШАСЦІ, кіраўніка ўраду краіны, якая не можа пазбыцца масавага беспрацоўя і целяпаецца на мяжы дэфолту, можна зразумець. Страціць Каталонію – гэта значыць апусціць Іспанію ў яму. Гэта значыць – не мець адкуль высмоктваць сродкі дзеля падтрымкі дэпрэсіўных рэгіёнаў, якім эканамічны геній Рахоя не можа даць іншай рады, як падкорміваць іх коштам Каталоніі.
Рахоя можна зразумець, але нельга апраўдаць. Аслеплены вялікадзяржаўным шавінізмам, гэты кіраўнік, які прадстаўляе МЕНШАСЦЬ, не падумаў, што сказаў. Якім прыкладам стала Іспанія для свету? Што прыкладам пераманентнага крызісу – бясспрэчна. Цяпер жа на прыклад Іспаніі і ўраду “дэмакрата” Рахоя могуць спасылацца дзеячы тыпу Лукашэнкі, распраўляючыся з унутранай апазіцыяй. І калі паўторыцца Крывавая нядзеля, Лукашэнка можа сказаць дзеячам Еўрасаюза і розным там праваабаронцам, як некалі кароль Хуан Карлас сказаў Увэ Чавэсу: заткінецеся. І паглядзіце, што робіць Мадрыд. Вы асудзілі яго?
Уважліва сачу за СМІ. Маўчаць першыя асобы Еўрасаюза. Маўчаць кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў краін, якія ўваходзяць у Еўрапейскі Саюз.     
Цяпер на прыклад Іспаніі, ураду Рахоя могуць спасылацца дзеячы ў Багдадзе, Пекіне, Парыжы і дзе там яшчэ. Ну, Багдад пакінем убаку – у яго мала сілаў, каб задушыць Курдыстан. Але разам з Тэгеранам і Анкарою ды пры падтрымцы Дамаска… І калі “гуманісты” з Бруселя, Лондана, Берліна залемантуюць, то Багдад, Тэгеран, Анкара і Дамаск могуць сказаць ім: заткніцеся, паглядзіце на Мадрыд. Чаму вы маўчалі? А ў нас да таго ж свая нацыянальна-гістарычная спецыфіка: мы без вялікай крыві не можам.
І быць не можа, каб Масква канчаткова прыдушыла татараў, башкіраў, чувашоў, народы Паўночнае Каўказа… І калі ў Расіі дойдзе да новых гвалтаў на этнічнай глебе, Масква можа сказаць еўрапейскім сталіцам: заткніцеся. І ў дадатак нагадаць, як з маўклікавай згоды тае самае Еўропы і Штатаў Расія руйнавала Грозны і прывяла да ўлады Кадыравых, якім цяпер сама плаціць даніну.
А яшчэ ж незалежнасці хочуць уйгуры ў Кітаі, карсіканцы ў Францыі, пра свае правы заяўляюць эльзасцы, брэтонцы і гасконцы (родныя браты баскаў), не сказала апошняе слова Шатландыя, не думаю, што вырашана ірландскае пытанне ў Злучаным Каралеўстве, дый фламандцы ў Бельгіі ўсё ж няўтульна пачуваюцца ў адным доме з франкафонамі…
Нацыяльнальнае пытаннне – гэта пытанне заўтрашняга дня. У тым ліку ў Еўропе. І колькі б Рахой ні сцвярджаў, што каталонцы – гэта нацыянальнасць, ён вымушаны ўсё ж будзе прызнаць, што каталонцы – гэта народ, нацыя, якая мае права на самавызначэнне.
Анатоль Сідарэвіч.

Дадам: вялікадзяржаўнай пазіцыі прытрымліваецца і Іспанская сацыялістычная рабочая партыя. Партыя, якая апошнім часам траціць адну пазіцыю за адной і адыходзць на маргінэс палітычнага жыцця краіны.
Вялікадзяржаўнасць іграе з сацыялістамі злыя жарты. Адна з прычынаў пройгрышу меншавікоў і сацыялістаў-рэвалюцыянэраў бальшавікам у тым, што яны выступалі за адзіную і непадзельную Расію.  Бальшавікі былі ў гэтым сэнсе хітрэйшыя. У Іспаніі бальшавікоў няма, але сацыялсітаў з ІСРП на маргінэс адціскаюць левакі. І левыя нацыяльныя партыі, як у Каталоніі.     
Leave a comment
КОЛЬКІ ГАДОЎ НАШАЙ НЕЗАЛЕЖНАСЦІ?

Санктуарый у Будславе наведаў польскі пасол Кондрад Паўлік. Як добры каталік, мог бы, што называецца, незаўважна прыехаць, памаліцца ды незаўважна паехаць назад, у Менск. Але ж паслу рупіла з пілігрымкі зрабіць публічную акцыю, прапіярыцца. А сайт Рыма-Каталіцкай Царквы ў Беларусі шчодра працытаваў ягоныя выказванні (http://catholic.by/2/home/news/belarus/34-belarus/134798-intencyja.html). Нічога сенсацыйнага. Хіба што вока зачапілася вось за гэта:
“Пасол таксама падкрэсліў, што на 2017 год прыпадае 25-я гадавіна незалежнасці Беларусі, а таксама 25-я гадавіна ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж Беларуссю і Польшчай”.
Асмелюся запярэчыць пану амбасадару. Нашай незалежнасці сёлета 25 жніўня споўніцца 26 год. А вось з дня ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж Польшчай і Беларуссю (менавіта ў такім парадку) 2 сакавіка споўнілася 25 год. Як відаць, паміж абвяшчэннем незалежнасці Беларусі і ўстанаўленнем дыпадносін Польшчы з нашай краінай прайшло 6 месяцаў і 4 дні.
Leave a comment